30 ოქტომბერს, პოლონეთის პრეზიდენტმა, კაროლ ნავროცკიმ სენეგალისკენ მიმავალი თვითმფრინავი უკან შემოაბრუნა და ვარშავაში დაბრუნება გადაწყვიტა. ამის მიზეზი დედაქალაქში საკონსტიტუციო ტრიბუნალის ირგვლივ გამწვავებული ვითარება და პოლიტიკური დაპირისპირება გახდა. პრეზიდენტი დაკარში ახალგაზრდული ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიას უნდა დასწრებოდა.

პრეზიდენტმა სოციალურ ქსელ X-ზე დაწერა: „ასეთ მომენტში პრეზიდენტი პოლონეთში უნდა იყოს. ვწყვეტ ფრენას სენეგალში. ვბრუნდები.“ საპრეზიდენტო თვითმფრინავმა პოლონეთისკენ კურსი ესპანეთის საჰაერო სივრცეში შეიცვალა.

 რა მოხდა ვარშავაში? საკონსტიტუციო ტრიბუნალის ტერიტორიაზე პოლიციის დანაყოფები გამოჩნდნენ. ოპოზიციურმა ტელეკომპანია TV Republika-მ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ სამართალდამცველები შენობაში შევიდნენ, რამდენიმე კარი ჯაჭვებით ჩაკეტეს და სასამართლოს დაცვის თანამშრომლები გარეთ გამოიყვანეს. ამასთან, ტრიბუნალის ოფიციალურ ვებგვერდზე გამოჩნდა ინფორმაცია მისი თავმჯდომარის, ბოგდან შვიენჩკოვსკისა და მოადგილის, ბარტლომეი სოხანსკის სამსახურებრივი უფლებამოსილების შეჩერების შესახებ.

ოპოზიციური პარტიის, „კანონი და სამართლიანობა“ (PiS) ლიდერმა, იაროსლავ კაჩინსკიმ მოვლენები საკონსტიტუციო ტრიბუნალზე თავდასხმად შეაფასა. მისი განცხადებით, პრემიერ-მინისტრ დონალდ ტუსკის მთავრობა დამოუკიდებელი კონსტიტუციური ორგანოს ძალისმიერი გზით დაქვემდებარებას ცდილობს.

 კაჩინსკიმ განაცხადა, რომ „დღეიდან პოლონეთი პოლიციურ სახელმწიფოდ იქცევა“ და პრეზიდენტ ნავროცკის ხელისუფლების მოქმედებების დაუყოვნებლივ აღკვეთისკენ მოუწოდა. თავად კაჩინსკი და ტრიბუნალის თავმჯდომარე შვიენჩკოვსკი მიმდინარე მოვლენებს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობად აფასებენ (აღსანიშნავია, რომ ეს არის მათი პოლიტიკური ბრალდება და არა დადასტურებული სამართლებრივი ფაქტი).

 პოლიცია ტრიბუნალის შენობის ძალისმიერ დაკავებას უარყოფს. ვარშავის პოლიციის მთავარი სამმართველოს განცხადებით, სამართალდამცველები შენობაში არ შესულან და მხოლოდ უსაფრთხოებასა და საზოგადოებრივ წესრიგს იცავენ. მათ განმარტეს, რომ პოლიციის მობილიზებას წინ უძღოდა მოსამართლე ანა კორვინ-პიოტროვსკას მიმართვა უსაფრთხოების შესაძლო რისკების შესახებ.

 რატომ დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს პრეზიდენტი და მთავრობა? ტუსკის მმართველმა საპარლამენტო უმრავლესობამ საკონსტიტუციო ტრიბუნალში ახალი მოსამართლეები აირჩია. პრეზიდენტმა ნავროცკიმ მათგან რამდენიმეს ფიცის მიღებაზე უარი განაცხადა. ამის შემდეგ მოსამართლეებმა ფიცი პარლამენტში დადეს, თუმცა პრეზიდენტი და ტრიბუნალის მოქმედი თავმჯდომარე ამ პროცედურის ლეგიტიმურობას არ ცნობენ და ახალ მოსამართლეებს სასამართლოს საქმიანობაში მონაწილეობის უფლებას არ აძლევენ.

 თავის მხრივ, ტუსკის მთავრობა აცხადებს, რომ მოსამართლეები კანონიერად არიან არჩეულნი და მათი მუშაობის დაბლოკვა უკანონოა. პრემიერ-მინისტრმა 16 ოქტომბერს პირდაპირ განაცხადა, რომ ხელისუფლება უკან დახევას არ აპირებს და მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანი ტრიბუნალის თავმჯდომარის, ბოგდან შვიენჩკოვსკის თანამდებობიდან ჩამოშორებაა. ტუსკის შეფასებით, შვიენჩკოვსკი სასამართლოს არალეგიტიმურად ხელმძღვანელობს.

 ამგვარად, ტუსკის ხელისუფლება ცდილობს, აღასრულოს პარლამენტის მიერ არჩეული მოსამართლეების უფლებამოსილება და ტრიბუნალის ხელმძღვანელობა შეცვალოს, ხოლო პრეზიდენტი ნავროცკი და ოპოზიციური PiS ამ ნაბიჯებს არაკონსტიტუციურად მიიჩნევენ. დაპირისპირების მთავარი კვანძი სწორედ ისაა, თუ ვინ და რა სამართლებრივი პროცედურით გააკონტროლებს პოლონეთის საკონსტიტუციო ტრიბუნალს.

 30 ოქტომბრის საღამოს მდგომარეობით, კრიზისი კვლავ მოუგვარებელი რჩება. პოლონეთში დაბრუნების შემდეგ ნავროცკის მიერ გადასადგმელი ნაბიჯები ჯერჯერობით უცნობია. აღსანიშნავია, რომ უშუალოდ პრეზიდენტის მიერ ტუსკის ხელისუფლების „სახელმწიფო გადატრიალებაში“ დადანაშაულება 30 ოქტომბრის ოფიციალურ განცხადებებში არ ფიქსირდება — ამ ტერმინს საჯაროდ იაროსლავ კაჩინსკი და ბოგდან შვიენჩკოვსკი იყენებენ.