აშშ-ის კონგრესის შუალედური არჩევნების შედეგები რესპუბლიკური პარტიისთვის და პირადად პრეზიდენტ დონალდ ტრამპისთვის სერიოზულ პოლიტიკურ მარცხად იქცა. ტრამპს თანდათანობით ემიჯნებიან მისი უახლოესი მხარდამჭერებიც. ვიცე-პრეზიდენტმა ჯეი დი ვენსმა სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ განცხადებაში რესპუბლიკელთა წარუმატებლობის მთავარ მიზეზად ირანთან ომი დაასახელა.

ვენსის ეს განცხადება ბევრმა დამკვირვებელმა ტრამპისგან დისტანცირების მცდელობად შეაფასა. გამოცემა Axios-ის შეფასებით, ვიცე-პრეზიდენტის ეს ნაბიჯი შეიძლება 2028 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის მისი პოლიტიკური ბრძოლის დასაწყისად იქცეს. ვენსი ცდილობს განერიდოს ტრამპის პოლიტიკურ კურსს, რომელიც ამჟამად საზოგადოების მნიშვნელოვან ნაწილში წარუმატებელ პოლიტიკოსთან ასოცირდება, და მხარს უჭერს ირანის საკითხის მშვიდობიან გადაწყვეტას.

დემოკრატიული პარტია კონგრესის ორივე პალატაში უმრავლესობას მოიპოვებს. მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტის თანამდებობიდან ჩამოსაშორებლად სენატში აუცილებელი ხმათა რაოდენობა არ ექნებათ, წარმომადგენელთა პალატაში მოპოვებული უმრავლესობა საშუალებას მისცემს დემოკრატებს დაიწყონ გამოძიებები დონალდ ტრამპის, მისი ადმინისტრაციის წევრებისა და ბიზნესპარტნიორების საქმიანობის შესახებ.

პრეზიდენტს შესაძლოა დამატებითი პრობლემებიც შეექმნას. საუბარია როგორც თანამდებობრივი უფლებამოსილების შესაძლო ბოროტად გამოყენების ბრალდებებზე, ასევე ე.წ. „ეპშტეინის ფაილებთან" დაკავშირებულ ახალ გამოძიებებზე.

თავისი პოლიტიკური სტილის ერთგული დონალდ ტრამპი მომხდარში დამნაშავეების ძებნას უკვე შეუდგა. ექსპერტთა დიდი ნაწილი ვარაუდობს, რომ ირანთან დაკავშირებული სამხედრო და პოლიტიკური წარუმატებლობის პასუხისმგებლობას პრეზიდენტი თავდაცვის მინისტრ პიტ ჰეგსეტს დააკისრებს. თუმცა პენტაგონში საკადრო ცვლილებები ვერ მოხსნის ამერიკელი ამომრჩევლების მთავარ უკმაყოფილების მიზეზს, რომელიც ფასების ზრდას უკავშირდება.

ეკონომიკური მდგომარეობის გასაუმჯობესებლად საჭიროა ნავთობის ფასების შემცირება და ახლო აღმოსავლეთში ვითარების სტაბილიზაცია. თუმცა ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ აშშ-სა და ირანს შორის შეთანხმების მიღწევის შანსი ამ ეტაპზე დაბალია. მხარეებს ერთმანეთის მიმართ ნდობა არ აქვთ და ფუნდამენტურ საკითხებზე შეთანხმებას ვერ ახერხებენ.

დონალდ ტრამპისთვის შეთანხმების მთავარი პირობა ირანის მიერ ბირთვული იარაღის შექმნის პროგრამაზე უარის თქმაა. ჟურნალისტებთან საუბრისას აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ შუალედური არჩევნების შედეგების წინასწარ ცოდნის შემთხვევაშიც კი ირანის წინააღმდეგ მოქმედებას მაინც დაიწყებდა, რადგან ისლამური რესპუბლიკის ბირთვულ პროგრამას ამერიკის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ მიიჩნევს.

ამ პოზიციას იზიარებს სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიოც. ამერიკულ მედიაში მისი შესაძლო გადადგომის შესახებ ხმებიც გავრცელდა. თუმცა მას შემდეგ, რაც ჯეი დი ვენსმა რესპუბლიკელთა მარცხის მიზეზებზე საჯაროდ ისაუბრა, პრეზიდენტსა და ვიცე-პრეზიდენტს შორის პოლიტიკური ბზარი აშკარა გახდა.

ვენსი სულ უფრო მეტად ემხრობა ირანის პრობლემის მშვიდობიანი გზით მოგვარებას, მაშინ როდესაც მარკო რუბიო უფრო რეალისტურ და მკაცრ საგარეოპოლიტიკურ მიდგომას იცავს. მისი შეფასებით, ირანთან მოლაპარაკებების გზით სტაბილური შეთანხმების მიღწევა რთული იქნება. რუბიო ასევე სკეპტიკურად უყურებს უკრაინაში მიმდინარე ომის უახლოეს მომავალში დასრულების პერსპექტივას.

ჯეი დი ვენსი აშკარად პოპულისტურ პოლიტიკურ ხაზს ირჩევს და ფაქტობრივად უკვე იწყებს ბრძოლას 2028 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის. მარკო რუბიო კი გამოცდილი პოლიტიკოსის რეპუტაციით სარგებლობს და საერთაშორისო კრიზისების დიპლომატიური გზით მოგვარების შანსებს უფრო ფრთხილად და რეალისტურად აფასებს.

დონალდ ტრამპისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი პირადი ერთგულებაა. სწორედ ამიტომ, ვენსის მიერ დამოუკიდებელი პოლიტიკური თამაშის დაწყება და პრეზიდენტის პოზიციების ღიად გაკრიტიკება სერიოზულ დაბრკოლებას ქმნის მის შესაძლო მემკვიდრედ განხილვისთვის. ამის ფონზე იზრდება მარკო რუბიოს შანსები, რომ ტრამპის პოლიტიკური მემკვიდრე გახდეს.

მიუხედავად იმისა, რომ პრეზიდენტს უკვე „კოჭლ იხვად" მოიხსენიებენ და მისი რეიტინგი მნიშვნელოვნად შემცირებულია, პრეზიდენტის თანამდებობა სერიოზულ პოლიტიკურ რესურსებსა და შესაძლებლობებს იძლევა. თუ ტრამპი საბოლოოდ რუბიოს დაუჭერს მხარს, ეს უკანასკნელისთვის 2028 წლის არჩევნებში მნიშვნელოვანი უპირატესობა შეიძლება აღმოჩნდეს.

დღეს ამერიკის საგარეო პოლიტიკის მთავარ გამოწვევად კვლავ ირანი რჩება. მარკო რუბიოსთვის ამ პრობლემის წარმატებით გადაჭრა საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვების შანსების ზრდასთან იქნება დაკავშირებული. დონალდ ტრამპი კი საკუთარ პოლიტიკურ მისიად ირანის ბირთვული პროგრამის სრულად შეჩერებას მიიჩნევს.

18-19 ნოემბერს ჩინეთის ქალაქ შენჯენში, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის (APEC) სამიტის ფარგლებში, შესაძლოა გაიმართოს აშშ-ის, რუსეთისა და ჩინეთის ლიდერების შეხვედრა.

გერმანიის პრეზიდენტ ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერთან შეხვედრისას ჩინეთის ლიდერმა სი ძინპინმა განაცხადა, რომ უკრაინაში მიმდინარე ომის საკითხის განხილვას არ აპირებს, რადგან მისი თქმით, კონფლიქტი ევროპაში მიმდინარეობს და ამ პრობლემის გადაწყვეტა პირველ რიგში ევროპელთა პასუხისმგებლობაა.

მიუხედავად ამისა, მოსალოდნელია, რომ დონალდ ტრამპი და სი ძინპინი მოლაპარაკებებისას განიხილავენ ამერიკა-ჩინეთის სავაჭრო ურთიერთობებს, ტაივანის სტატუსს და ახლო აღმოსავლეთში არსებულ ვითარებას.

თუ ჩინეთის შუამავლობითაც ვერ მოხერხდება ირანთან შეთანხმების მიღწევა, მაშინ ტრამპის ადმინისტრაციისთვის ერთ-ერთ შესაძლო ალტერნატივად სამხედრო მოქმედებების დაწყება დარჩება. ამ ფონზე ახლო აღმოსავლეთში ამერიკული სამხედრო კონტინგენტის გაძლიერება გრძელდება, ხოლო პენტაგონში აცხადებენ, რომ აშშ-ის შეიარაღებული ძალები მზად არიან სამხედრო ოპერაციის დასაწყებად იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამის ბრძანებას პრეზიდენტი გასცემს.

ავტ: ავთანდილ წულაძე

პოლიტიკის ანალიტიკოსი